Artikelen en rapporten

Overheden in Nederland en Vlaanderen, maar ook elders in de wereld, denken na over duidelijke overheidstaal. De onderstaande artikelen en rapporten bieden leerzame aanbevelingen en voorbeelden.

Artikelen

Taalniveau B1

Wat is duidelijke taal? Op die vraag is er helaas geen simpel antwoord. Vaak hoor je over het gebruik van taalniveau B1 als een heilige graal voor duidelijke communicatie. Er zijn veel trainingen en hulpmiddelen die gebaseerd zijn op taalniveau B1. Hiermee zou je zo'n 80% tot 95% van alle mensen kunnen bereiken. Hier is kritiek op vanuit de wetenschap. B1 is namelijk afgeleid van een Europese norm (CEFR) om te meten hoe goed iemand is in een vreemde taal. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor de toepassing van B1 als het gaat om een moedertaal of een tweede taal. Het belangrijkste voor Direct Duidelijk is dat je je verplaatst in de mensen die je wilt bereiken. Wil je meer lezen over B1? Dan kun je beginnen met onderstaand artikel.

https://b1teksten.nl/artikel/discussie-over-b1-de-voornaamste-kritiekpunten
 

Beleidsstukken

Uitgangspunten Overheidscommunicatie’, Rijksoverheid (2017)

De overheidscommunicatie kent elf principiële uitgangspunten waarin het publiek (burgers en pers) centraal staat. Er is onder andere aandacht voor brede overheidsvoorlichting via verschillende kanalen, voor een goede bereikbaarheid en voor adequate reacties op vragen. De uitgangspunten dragen eraan bij dat in de samenleving veel vertrouwen bestaat in de officiële voorlichtingsuitingen van de Rijksoverheid. Het is daarom nuttig als ook de andere overheden deze elf uitgangspunten aanhouden.

Download hier 'Uitgangspunten Overheidscommunicatie', het volledige document met de elf uitgangspunten.

Programma VN-verdrag ‘Onbeperkt meedoen!’ – Implementatie VN-verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2018)

In het verdrag van de Verenigde Naties (VN) over mensen met een beperking staat: iedereen is gelijk. Iedereen moet dus kunnen meedoen in de samenleving, ook mensen met een beperking. Bijna 300 landen, waaronder Nederland, hebben ‘ja’ gezegd tegen het verdrag. In het programma ‘Onbeperkt Meedoen!’ staan de concrete plannen die de Nederlandse regering vervolgens heeft gemaakt. Belangrijke punten hierin zijn het betrekken van mensen met een beperking bij plannen die over hun situatie gaan, en een toegankelijke en duidelijke informatievoorziening.

Download hier het volledige programma met de plannen en acties.
Download hier de samenvatting in begrijpelijke taal.

 

Onderzoeksrapporten

Monitor begrijpelijke overheidsteksten (2021)

De Monitor begrijpelijke overheidsteksten is een onderzoek naar de begrijpelijkheid van teksten met schuldhulp als onderwerp. De Universiteit van Utrecht, de Taalunie en de Direct Duidelijk Brigade onderzochten de begrijpelijkheid van deze teksten op drie verschillende manieren:

  1. automatische analyse;
  2. expertcommentaren;
  3. lezersonderzoek.

Alle drie de methoden geven inzicht in de begrijpelijkheid en toepasbaarheid van teksten, maar wel op verschillende manieren. In de Monitor begrijpelijke overheidsteksten vergelijken we de resultaten van deze drie soorten onderzoek. Teksten (over schuldhulp) kunnen altijd beter, duidelijker. De kwaliteit van je teksten meten én teksten herschrijven loont dus altijd!

Download hier de Monitor begrijpelijke overheidsteksten (pdf bestand).

Het Direct Duidelijk Effect (2021)

Wat is het effect van Direct Duidelijke teksten op de dienstverlening van de overheid? Deze vraag staat centraal in het onderzoek Het Direct Duidelijk Effect (download hier een pdf van het onderzoek) van Sira Consulting. In opdracht van de Direct Duidelijk Brigade onderzocht Sira verschillende factoren van de begrijpelijkheid en beleving van een selectie overheidsteksten. Het doel van het onderzoek is om het belang van duidelijke taal te laten zien voor alle soorten overheidsorganisaties. De bijlage bevat alle originele en verbeterde brieven, formulieren en websites die in het onderzoek zijn gebruikt (de bijlage is hier te downloaden in pdf). Voor meer informatie en vragen over het onderzoek kun je terecht bij Sira Consulting.

Modellen voor duidelijke kennisgevingen

Kennisgevingen over omgevingsvergunningen zijn vaak onduidelijk en onbegrijpelijk voor inwoners. Hierdoor kunnen inwoners kennisgevingen missen die belangrijk voor ze zijn. Het ministerie van BZK gaf Sira Consulting daarom de opdracht om modelkennisgevingen te ontwikkelen.

‘“Hoezo MIJNoverheid?” Onderzoek naar knelpunten voor burgers bij MijnOverheid / de Berichtenbox’, Nationale ombudsman (2017)

In dit onderzoek heeft de Nationale ombudsman in kaart gebracht welke knelpunten burgers ervaren in de communicatie op MijnOverheid. Het ging daarbij specifiek om de Berichtenbox. De belangrijkste conclusie is dat het Ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) bij de verdere ontwikkeling van MijnOverheid en de Berichtenbox gebruikers meer centraal moet stellen. Wat zíj nodig hebben om met de overheid te kunnen communiceren, moet het uitganspunt zijn. Burgers mogen zich niet gedwongen voelen om gebruik te maken van een digitaal kanaal als zij dat niet kunnen of willen. Het is bovendien van belang om de verschillende groepen gebruikers en hun behoeften te onderscheiden en daar MijnOverheid en de Berichtenbox op af te stemmen. Dat vergt een andere manier van kijken naar digitalisering van het berichtenverkeer en een nieuwe benadering van de overheidsdienstverlening in het algemeen. BZK moet zijn regierol waarmaken door een digitale faciliteit neer te zetten die aansluit bij de recentste technische mogelijkheden, waar burgers enthousiast van worden en zich graag bij willen aansluiten.

Download hier het volledige rapport “Hoezo MIJNoverheid?” .

‘Maak waar!’, Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid (2017)

In dit adviesrapport doet de Studiegroep Informatiesamenleving en Overheid een dringende oproep aan de Nederlandse overheid om actief werk te maken van digitalisering. Politici, bestuurders en ambtenaren moeten sterker gaan beseffen dat digitalisering belangrijk én urgent is. Digitalisering van de overheid biedt niet alleen kansen voor een betere dienstverlening maar is in het algemeen ook een belangrijk instrument voor een open, transparante overheid. Een vitale digitale infrastructuur leidt bij burgers en bedrijven tot meer vertrouwen. Als de digitalisering verwaarloosd wordt, ontstaan er grote risico’s voor het functioneren van de overheid. Overheden en publieke uitvoeringsorganisaties moeten op korte termijn gezamenlijk flinke stappen zetten om de kansen te benutten. De studiegroep doet daarvoor verschillende voorstellen.

Download hier het volledige rapport ‘Maak waar!’.

M. Johannessen, L. Berntzen en A. Ødegård (2011)

In dit artikel onderzoeken de auteurs beleidsdocumenten over het gebruik van duidelijk taal in de publieke sector in Noorwegen. De nadruk ligt daarbij op de manier waarop ICT in deze documenten als hulpmiddel wordt genoemd. Er komen twee voorbeelden aan bod waarbij het hanteren van duidelijk taalgebruik een succes was en één geval waarin dat niet zo was. Deze voorbeelden worden besproken vanuit het gezichtspunt van de institutionele cultuur. Als de keuze voor ‘duidelijke taal’ voortvloeit uit een breed gedragen verandering in de organisatie, is de kans op succes groter. Het hanteren van duidelijke taal wordt dan een vast onderdeel van het dagelijks werk. Organisaties waar het invoeren van duidelijke taal succes heeft, hebben hun blik op de toekomst gericht, maar besteden ook veel aandacht aan het verankeren van de nieuwe koers in de bestaande organisatie.

Download hier het volledige artikel ‘A review of the Norwegian plain language policy’.

‘A Citizen-centric Public Sector – Why citizen centricity matters and how to obtain it’, M. Johannessen, L. Berntzen en A. Ødegård (2016)

Het thema ‘de burger centraal’ komt vaak terug in beleidsvoornemens. Maar in de praktijk vergeten overheden nog te vaak de burger écht centraal te stellen. Dit artikel beantwoordt de vraag: hoe kan ICT daarbij helpen? De auteurs geven aan dat het vooral een kwestie van instelling is (‘mindset’). Een voorwaarde voor succes is dat politici, bestuurders en ambtenaren inzien dat ze burgers bij de ontwikkeling van diensten en producten moeten betrekken. Het artikel beschrijft een paar gevallen waarin het mislukte de burger centraal te stellen en geeft ook enkele voorbeelden waarbij dat wél lukte. Aan het slot staan aanbevelingen om ICT als een nuttig hulpmiddel te gebruiken, zodat de burger écht centraal komt te staan.

Download hier het volledige artikel.